Mặt người xinh đẹp như hoa đào

Tháng ba mùa xuân hoa đào nở rộ, vạn vật hồi sinh, vốn dĩ là khoảng thời gian mà lòng người tràn đầy niềm vui và hy vọng. Vậy mà có ai đó, đúng vào thời khắc mùa xuân ấy lại thốt lên lời cảm thán: “Mặt người chẳng biết nơi nao, hoa đào năm cũ còn cười gió xuân”. Một thoáng bâng khuâng của nỗi niềm cảnh còn người mất, một sự bất lực nhè nhẹ theo câu danh thi mà lưu truyền muôn thuở. Nhưng phải chăng đó cũng là lời nhắc nhở dành cho chúng ta giữa cõi hồng trần rằng: đừng quá mê lạc trong sự vô thường của thế sự?

Thực ra, đằng sau đôi câu thơ trên không chỉ là một “thiên tình sử” khá lãng mạn mà còn là một kết cục viên mãn, hạnh phúc. Tác giả của câu thơ ấy là thi nhân đời Đường Thôi Hộ. Thôi Hộ là người Bác Lăng (nay thuộc khu vực thành phố Hành Thủy, tỉnh Hà Bắc). Theo sách Thái Bình Quảng Ký ghi chép, Thôi Hộ “dung mạo tuấn tú, tính tình thanh cao, sống khép kín, thường ít giao du”.

Năm Trinh Nguyên thứ nhất đời vua Đường Đức Tông (năm 785 SCN), vào dịp tiết thanh minh Thôi Hộ một mình dạo chơi ở phía nam thành Trường An. Lúc này, sau nhiều lần thi cử lận đận, cuối cùng ông cũng đỗ tiến sĩ nên đang trong thời kỳ “xuân phong đắc ý”, tinh thần phấn chấn, tâm trạng vô cùng vui vẻ. Đi được một lúc thì khát nước, vừa hay bên đường có một nhà dân. Bên trong và ngoài trang viện không lớn lắm ấy có trồng rất nhiều hoa cỏ cây cối, quang cảnh yên tĩnh vắng lặng, không thấy một bóng người. Thôi Hộ muốn xin chút nước uống nên gõ cửa khá lâu, mãi sau mới có một thiếu nữ từ khe cửa hé nhìn ra ngoài, hỏi ông là ai.

Thôi Hộ kể rõ họ tên và mục đích đến, lúc ấy cô gái mới mở cửa. Không ngờ trước mắt chàng lại là một giai nhân tuyệt sắc. Cô mời Thôi Hộ vào trong, lấy chiếc ghế nhỏ cho chàng ngồi, rồi mang đến bát nước trong. Lúc Thôi Hộ uống nước, cô gái lặng lẽ tựa vào một cây đào nhỏ, dáng vẻ thướt tha uyển chuyển, ánh mắt chan chứa tình. Thôi Hộ bắt chuyện nhưng thiếu nữ không đáp lời, hai người chỉ lặng lẽ nhìn nhau hồi lâu. Cuối cùng, Thôi Hộ đứng dậy cáo từ. Người thiếu nữ tiễn chàng ra đến cửa rồi lưu luyến quay vào trong. Còn Thôi Hộ lòng cũng đầy quyến luyến, ngoái đầu lại nhìn mãi không nỡ rời đi. Sau khi trở về Trường An, do công vụ bận rộn, Thôi Hộ cũng không quay lại nơi ấy nữa.

Vào tiết thanh minh năm sau Thôi Hộ chợt nhớ đến người thiếu nữ, bèn quay lại ngôi trang viện nhỏ năm nào. Cảnh vật trong sân vẫn như xưa, chỉ có cánh cổng là đóng chặt. Thôi Hộ vô cùng thất vọng, lại không nén nổi nỗi nhớ thương, bèn đề một bài thơ lên cánh cửa bên trái của trang viện - đó chính là bài thơ nổi tiếng ‘Đề đô thành nam trang’ (hay còn gọi ‘Đề tích sở kiến xứ). Thơ rằng:

Khứ niên kim nhật thử môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
Nhân diện bất tri hà xứ khứ
Đào hoa y cựu tiếu xuân phong

Diễn nghĩa:

Ngày này năm ngoái tại cửa đây
Hoa đào và mặt người cùng ánh lên sắc hồng
Gương mặt người xưa giờ không biết chốn nao
(Chỉ thấy) hoa đào vẫn cười với gió xuân như cũ

Vài ngày sau, vì có việc ở thành nam, Thôi Hộ lại tìm đến thăm cô gái bên vườn hoa đào. Khi đến ngoài cổng, chợt nghe từ trong viện vọng ra tiếng khóc, liền gõ cửa hỏi thăm. Một ông lão ra mở cửa, vừa thấy chàng liền hỏi có phải Thôi Hộ không. Thôi Hộ thành thật đáp phải, ông lão liền khóc òa lên: “Con gái ta chính là bị ngươi hại chết đó!” Thôi Hộ kinh hãi đến mức không nói nên lời. Ông lão nói: “Con gái ta vừa đến tuổi cập kê, rất hiểu lễ nghi, vẫn chưa xuất giá. Từ năm ngoái nó thường xuyên tỏ vẻ thất thần, cứ như bị đánh mất điều gì đó. Vài ngày trước, ta dẫn nó ra ngoài, khi trở về thì thấy trên cửa có đề thơ. Nó đọc xong, về nhà liền lâm bệnh, mấy ngày liền không ăn không uống, cứ thế mà qua đời.

Ta đã có tuổi rồi, lại chỉ có một đứa con gái này. Đến nay vẫn chưa gả đi, là vì muốn tìm cho nó một trang quân tử đáng tin cậy để gửi gắm cả đời, cũng là chỗ nương tựa lúc tuổi già của ta. Nào ngờ nó còn trẻ như vậy đã ra đi, chẳng phải là bị ngươi hại chết hay sao?” Nói xong thì ôm lấy Thôi Hộ khóc nức nở.

Thôi Hộ nghe vậy, lòng như dao cắt, đau đớn mãi khôn nguôi. Chàng bèn xin ông lão cho mình được vào nhà để tế bái thiếu nữ. Vào trong, chàng thấy dung mạo nàng vẫn như xưa, chỉ có điều đôi má thắm như hoa đào xưa giờ đã mất đi sắc hồng. Thôi Hộ ôm lấy thiếu nữ, lớn tiếng khóc gọi: “Ta đến muộn rồi!”

Không ngờ rằng, khi nghe thấy giọng nói của chàng, cô gái bỗng mở mắt ra, sống lại. Ông lão thấy con gái mình chết rồi hồi sinh đã mừng đến rơi nước mắt, liền gả con gái cho Thôi Hộ.

Câu chuyện tình yêu vượt qua ranh giới sinh tử của cô gái bên hoa đào và Thôi Hộ cùng với bài thơ đề trên cánh cửa đã trở thành một giai thoại. Về sau câu chuyện này được đưa vào các tác phẩm như Thái Bình Quảng Ký, Nhị Như Đình Quần Phương Phổ, Cảnh Thế Thông Ngôn… và trở thành thiên truyện nổi tiếng được lưu truyền muôn thuở. Mong rằng câu chuyện truyền kỳ đẹp đẽ, lãng mạn này sẽ mang đến cho bạn một hồi ức khó quên trong ngày Lễ Tình Nhân.

Tác giả: Michelle Gao
Nguồn: shenyuncollections.com