Truyền thuyết về Tết Đoan Ngọ 

Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng nhất của Trung Quốc. Hơn 2000 năm qua, cứ đến ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, mọi người chúng ta lại chào đón ngày lễ cổ xưa này. Nhưng bạn biết không, ở những vùng miền và với các dân tộc khác nhau, phong tục đón Tết Đoan Ngọ cũng không giống nhau, ngay cả những truyền thuyết về nguồn gốc của ngày Tết này cũng được lưu truyền với rất nhiều phiên bản. 

Tết Đoan Ngọ còn được gọi là Tết Đoan Ngũ, Tết Trùng Ngũ, Tết Đoan Dương, Tết tháng Năm, Tết Dục Lan v.v.. Những phong tục đón Tết Đoan Ngọ phổ biến nhất gồm có ăn bánh ú, uống rượu hùng hoàng hoặc rượu xương bồ, treo lá xương bồ hay ngải cứu trước cửa nhà, đua thuyền rồng, đánh đu… Trong đó, tục đua thuyền rồng đã theo bước chân những người Hoa di dân truyền bá đến nhiều quốc gia, chẳng hạn tại nhiều thành phố lớn ở Mỹ đều có các cuộc đua và lễ hội thuyền rồng, thu hút đông đảo người thuộc nhiều sắc tộc khác nhau đến tham gia và thưởng lãm.

Vậy thì, phong tục đua thuyền rồng cổ xưa này bắt nguồn từ đâu và có ý nghĩa như thế nào?

Ở mỗi nơi đều có những truyền thuyết khác nhau về nguồn gốc của hội đua thuyền rồng, trong đó lưu truyền rộng rãi nhất đương nhiên là truyền thuyết tưởng niệm đại phu nước Sở Khuất Nguyên. Ngoài ra còn có những thuyết như tưởng niệm Ngũ Tử Tư, tưởng niệm Tào Nga,…

Khuất Nguyên, họ Mị, dòng tộc Khuất, tên Bình, tự Nguyên, là người Đan Dương nước Sở (nay thuộc huyện Tử Quy, tỉnh Hồ Bắc). Ông tự nhận mình là hậu duệ của Cao Dương thị, một trong Ngũ Đế thời thượng cổ. Tổ tiên ông được Sở Vũ Vương phong đất ở vùng Khuất, vì thế lấy “Khuất” làm họ.

Khuất Nguyên từng giữ chức tả đồ và tam lư đại phu, trước sau phò tá Sở Hoài Vương và Sở Khoảnh Tương Vương. Sau này vì chủ trương chống Tần nên bị gièm pha, cách chức và đuổi khỏi kinh thành. Trong thời gian lưu đày, Khuất Nguyên đã viết nên những áng thơ bất hủ như Ly Tao, Thiên Vấn, Cửu Ca…, có ảnh hưởng sâu rộng đối với hậu thế.

Trong bài Ly Tao ông đã viết về hành trình cô độc nhưng không hối tiếc của mình: giữa hoàn cảnh lòng người không còn thuần hậu, gian thần lộng quyền ông kiên định theo đuổi đạo đức và khí tiết cao thượng, rồi lại bị kẻ tiểu nhân đố kỵ và vu hại. Dẫu quân vương nghe theo lời gièm pha mà đày đuổi trung thần, Khuất Nguyên vẫn luôn mang nặng tấm lòng vì quốc gia và nhân dân:

Tuy bất chu vu kim nhân hề, nguyện y Bành Hàm chi di tắc.

Trường thái tức dĩ yểm thế hề, ai dân sinh chi đa gian.

Diễn nghĩa:

Dẫu chẳng được người đời nay thấu hiểu, ta nguyện noi theo phép tắc còn lưu lại của Bành Hàm (1).

Nước mắt dài tuôn mà lau chẳng cạn, thương cho dân sinh lắm nỗi gian nan.

Năm 278 TCN, quân Tần đánh chiếm kinh đô nước Sở. Khuất Nguyên nghe tin ấy, lòng đau như cắt. Dẫu mang thân phận bề tôi bị lưu đày, ông vẫn khó lòng buông bỏ quê hương đất nước. Cuối cùng, vào ngày mùng 5 tháng 5, ông viết bài Hoài Sa rồi ôm đá gieo mình xuống sông Mịch La, đem thân tuẫn tiết.

Sau khi người dân địa phương hay tin ông bị chết đuối liền chèo thuyền ra sông, vừa đánh trống vừa khua mái chèo để xua đuổi ác quỷ và cá tôm, đồng thời tìm kiếm khắp nơi, nhưng vẫn không tìm thấy thi thể của Khuất Nguyên.

Người xưa tin rằng những người tự vẫn sẽ trở thành cô hồn ngạ quỷ, phải chịu nỗi dày vò của đói khát cho đến khi mãn số trời định mới được giải thoát. Vì thế, người dân đã ném những nắm cơm nếp xuống nước để tế linh hồn Khuất Nguyên. Cũng có thuyết cho rằng việc rải gạo xuống sông là để thu hút cá tôm đến ăn, nhằm tránh chúng xâm hại thi thể của ông.

Tương truyền rằng vào đêm nọ, Khuất Nguyên báo mộng cho một người đánh cá, nói rằng những con ác long dưới sông đã ăn mất các nắm cơm mà người dân dùng cúng tế cho ông.

Khuất Nguyên dạy người đánh cá dùng lá ngải bọc cơm thành hình chóp bốn góc, rồi dùng năm sợi dây ngũ sắc buộc lại, như vậy ác long sẽ không thể cướp lấy thức ăn nữa. Đó cũng chính là nguồn gốc của tống tử (bánh ú, bánh tro, bánh chưng gói kiểu tam giác) ngày nay.

Từ đó về sau, cứ đến ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, người dân lại chèo thuyền rồng ra sông để tưởng niệm Khuất Nguyên.

Tuy nhiên câu chuyện trên chỉ là một phiên bản. Liên quan đến Tết Đoan Ngọ còn có rất nhiều truyền thuyết khác. Chẳng hạn, có truyền thuyết cho rằng cuộc đua thuyền rồng là để cầu xin Long Vương, vị thần hô mây gọi mưa, ban cho năm sau được mưa thuận gió hòa, ngũ cốc bội thu.

Trước khi thi đấu, người dân sẽ cử hành nghi lễ tế bái Long Vương, sau đó chèo những chiếc thuyền gỗ hình rồng trên sông để bắt đầu một cuộc đua thuyền rồng náo nhiệt. Thuyền rồng có độ dài ngắn khác nhau, nhiều nhất có thể chứa khoảng 20 tay chèo. Ở đầu thuyền có một người đánh trống để chỉ huy, tiếng trống dồn vang rộn rã tựa nhịp đập của tim rồng vậy.

Ngày nay, đua thuyền rồng không chỉ là một hoạt động diễn ra vào dịp lễ hội, mà còn trở thành trở thành trò chơi tập thể của các công ty hoặc trường học hiện đại, đồng thời cũng là một môn thi đấu thể thao thú vị. Trước khi thi đấu, người ta thường làm nghi thức “điểm nhãn” cho thuyền rồng theo truyền thống, như thổi linh khí vào thuyền rồng, cũng chính là ứng với thành ngữ xưa “vẽ rồng điểm mắt”.

Tết Đoan Ngọ năm nay, bạn có định sẽ mua ít lá và gạo nếp để tự tay làm những chiếc bánh ú thơm ngon, rồi cùng gia đình thưởng thức không?

Chú thích:
(1) Bành Hàm: hiền thần của nhà Ân, can vua Trụ nhưng vua không nghe, Bành Hàm ôm đá nhảy xuống sông tự trầm

Nguồn: shenyuncollections.com