Trường Hận Ca 長恨歌

Trường Hận Ca là một trong những tác phẩm tiêu biểu được người đời truyền tụng nhiều nhất của nhà thơ Bạch Cư Dị thời Đường, kể về bi kịch tình yêu vô cùng cảm động giữa vua Đường Huyền Tông và Dương Quý Phi. Năm 2023, vở vũ kịch Shen Yun mang tên “Đường Huyền Tông và Dương Quý Phi” cũng từng tái hiện lại câu chuyện này. Các biên tập viên tiếng Anh của Shen Yun Collections đã dịch bài thơ gốc thành một trường thi tiếng Anh có gieo vần, nay xin được chia sẻ cùng những người yêu thích văn hóa truyền thống và văn học cổ điển.

Trường Hận Ca 長恨歌

Tác giả: Bạch Cư Dị

Hán Hoàng trọng sắc tư khuynh quốc,
Ngự vũ đa niên cầu bất đắc.
Dương gia hữu nữ sơ trưởng thành,
Dưỡng tại thâm khuê nhân vị thức.
Thiên sinh lệ chất nan tự khí,
Nhất triêu tuyển tại quân vương trắc.
Hồi mâu nhất tiếu bách mị sinh,
Lục cung phấn đại vô nhan sắc.
Xuân hàn tứ dục Hoa Thanh trì,
Ôn tuyền thủy hoạt tẩy ngưng chi.
Thị nhi phù khởi kiều vô lực,
Thủy thị tân thừa ân trạch thời.
Vân mấn hoa nhan kim bộ diêu,
Phù dung trướng noãn độ xuân tiêu.
Xuân tiêu khổ đoản nhật cao khởi,
Tòng thử quân vương bất tảo triều.
Thừa hoan thị yến vô nhàn hạ,
Xuân tòng xuân du dạ chuyên dạ.
Hậu cung giai lệ tam thiên nhân,
Tam thiên sủng ái tại nhất thân.
Kim ốc trang thành kiều thị dạ,
Ngọc lâu yến bãi túy hòa xuân.
Tỷ muội đệ huynh giai liệt thổ,
Khả liên quang thái sinh môn hộ.
Toại lệnh thiên hạ phụ mẫu tâm,
Bất trọng sinh nam trọng sinh nữ.
Ly cung cao xứ nhập thanh vân,
Tiên nhạc phong phiêu xứ xứ văn.
Hoãn ca mạn vũ ngưng ti trúc,
Tận nhật quân vương khán bất túc
Ngư Dương bì cổ động địa lai,
Kinh phá Nghê Thường Vũ Y khúc.
Cửu trùng thành khuyết yên trần sinh
Thiên thừa vạn kỵ tây nam hành.
Thúy hoa dao dao hành phục chỉ,
Tây xuất đô môn bách dư lý.
Lục quân bất phát vô nại hà,
Uyển chuyển nga mi mã tiền tử.
Hoa điền ủy địa vô nhân thu,
Thúy kiều kim tước ngọc tao đầu.
Quân vương yểm diện cứu bất đắc,
Hồi khán huyết lệ tương hòa lưu.
Hoàng ai tán mạn phong tiêu tác,
Vân sạn oanh u đăng Kiếm Các.
Nga Mi sơn hạ thiểu nhân hành,
Tinh kỳ vô quang nhật sắc bạc.
Thục giang thủy bích Thục sơn thanh,
Thánh chủ triêu triêu mộ mộ tình.
Hành cung kiến nguyệt thương tâm sắc,
Dạ vũ văn linh trường đoạn thanh.
Thiên toàn địa chuyển hồi long ngự,
Đáo thử trù trừ bất năng khứ.
Mã Ngôi pha hạ nê thổ trung,
Bất kiến ngọc nhan không tử xứ.
Quân thần tương cố tận triêm y,
Đông vọng đô môn tín mã quy.
Quy lai trì uyển giai y cựu,
Thái Dịch phù dung Vị Ương liễu.
Phù dung như diện liễu như mi,
Đối thử như hà bất lệ thùy.
Xuân phong đào lý hoa khai nhật,
Thu vũ ngô đồng diệp lạc thời.
Tây cung Nam nội đa thu thảo,
Lạc diệp mãn giai hồng bất tảo.
Lê viên tử đệ bạch đầu tân,
Tiêu phòng a giám thanh nga lão.
Tịch điện huỳnh phi tư tiễu nhiên,
Cô đăng khiêu tận vị thành miên.
Trì trì chung cổ sơ trường dạ,
Cảnh cảnh tinh hà dục thự thiên.
Uyên ương ngõa lãnh sương hoa trọng,
Phỉ thúy khâm hàn thùy dữ cộng.
Du du sinh tử biệt kinh niên,
Hồn phách bất tằng lai nhập mộng.
Lâm Cùng đạo sĩ Hồng Đô khách,
Năng dĩ tinh thành trí hồn phách.
Vi cảm quân vương triển chuyển tư,
Toại giáo phương sĩ ân cần mịch.
Bài không ngự khí bôn như điện,
Thăng thiên nhập địa cầu chi biến.
Thượng cùng bích lạc hạ Hoàng Tuyền,
Lưỡng xứ mang mang giai bất kiến.
Hốt văn hải thượng hữu tiên sơn,
Sơn tại hư vô phiếu diểu gian.
Lâu các linh lung ngũ vân khởi,
Kỳ trung xước ước đa tiên tử.
Trung hữu nhất nhân tự Thái Chân,
Tuyết phu hoa mạo tham sai thị.
Kim khuyết tây sương khấu ngọc quynh,
Chuyển giáo Tiểu Ngọc báo Song Thành.
Văn đạo Hán gia thiên tử sứ,
Cửu hoa trướng lý mộng hồn kinh.
Lãm y thôi chẩm khởi bồi hồi,
Châu bạc ngân bình di lệ khai.
Vân mấn bán thiên tân thụy giác,
Hoa quan bất chỉnh hạ đường lai.
Phong xuy tiên duệ phiêu phiêu cử,
Do tự Nghê Thường Vũ Y vũ.
Ngọc dung tịch mịch lệ lan can,
Lê hoa nhất chi xuân đới vũ.
Hàm tình ngưng đễ tạ quân vương,
Nhất biệt âm dung lưỡng diểu mang.
Chiêu Dương điện lý ân ái tuyệt,
Bồng Lai cung trung nhật nguyệt trường.
Hồi đầu hạ vọng nhân hoàn xứ,
Bất kiến Trường An kiến trần vụ.
Duy tương cựu vật biểu thâm tình,
Điền hợp kim thoa ký tương khứ.
Thoa lưu nhất cổ hợp nhất phiến,
Thoa phách hoàng kim hợp phân điền.
Đãn giáo tâm tự kim điền kiên,
Thiên thượng nhân gian hội tương kiến.
Lâm biệt ân cần trùng ký từ,
Từ trung hữu thệ lưỡng tâm tri.
Thất nguyệt thất nhật Trường Sinh điện,
Dạ bán vô nhân tư ngữ thời.
Tại thiên nguyện tác tỷ dực điểu,
Tại địa nguyện vi liên lý chi.
Thiên trường địa cửu hữu thời tận,
Thử hận miên miên vô tuyệt kỳ.

Diễn nghĩa:

Trường Hận Ca 長恨歌 - Bạch Cư Dị

Hán hoàng vốn trọng sắc, mong được người đẹp khuynh thành, 
Bao năm trị vì, tìm kiếm mãi mà chẳng được người vừa ý.
Nhà họ Dương có người con gái vừa độ trưởng thành,
Nuôi trong khuê phòng kín, chưa từng để người đời biết đến
Trời sinh dung nhan diễm lệ, há đành tự dấu mình.
Một sớm được tuyển vào hầu bên cạnh quân vương.
Ngoảnh lại mỉm cười, trăm vẻ yêu kiều cùng sinh,
Khiến cả sáu cung son phấn đều lu mờ nhan sắc.
Mùa xuân còn lạnh, vua ban cho nàng tắm ở hồ Hoa Thanh 
Nước suối nóng trong, gột rửa làn da trắng mịn như ngọc.
Các thị nữ đỡ nàng đứng dậy, dáng kiểu mềm mại 
Đó chính là lúc nàng mới được quân vương ban ân sủng.
Mái tóc như mây, dung nhan tựa hoa, trâm vàng rung theo bước,
Trong màn trướng phù dung ấm áp, cùng trải qua đêm xuân.
Đêm xuân ngắn ngủi, mặt trời đã lên cao mới thức giấc,
Từ đó quân vương chẳng còn thiết buổi chầu sớm.
Ngày ngày hầu tiệc, phụng bồi vui thú chẳng có lúc nhàn,
Mùa xuân thì cùng vua du ngoạn, đêm đêm chỉ riêng nàng được sủng ái.
Hậu cung có ba nghìn mỹ nhân,
Ba nghìn sủng ái đều dồn cả vào một người.
Nhà vàng trang điểm xong, kiều diễm hầu vua trong đêm,
Tiệc nơi lầu ngọc tan rồi, men say hòa cùng sắc xuân.
Chị em, anh em đều được phong tước ban đất,
Khiến cửa nhà họ Dương rực rỡ, vinh hoa biết bao.
Bởi vậy lòng cha mẹ trong thiên hạ đều thay đổi,
Không còn mong sinh con trai, mà chỉ mong sinh được con gái.
Cung Ly Sơn cao vút, như chìm vào tận mây xanh,
Tiên nhạc theo gió bay, vang vọng khắp chốn
Ca khúc chậm rãi, vũ điệu khoan thai hòa cùng tiếng tơ tiếng trúc,
Suốt ngày quân vương ngắm nhìn vẫn chẳng thấy đủ.
Trống trận Ngư Dương từ xa rung chuyển đất trời,
Kinh phá khúc Nghê Thường Vũ Y đang tấu.
Chín tầng cung điện nổi lên khói bụi,
Ngàn xe vạn kỵ cùng nhau chạy về phía Tây Nam.
Thuý  hoa lay động, đi rồi lại dừng,
Ra khỏi cửa thành về phía Tây hơn trăm dặm.
Sáu quân không chịu tiến bước, biết làm sao được,
Đôi mày ngài uyển chuyển đành chết trước vó ngựa.
Hoa điền rơi xuống đất, chẳng ai buồn nhặt,
Trâm thúy, trâm kim tước, trâm ngọc cũng vương đầy đường.
Quân vương che mặt mà chẳng thể cứu nàng,
Ngoảnh nhìn lại, máu và nước mắt hòa cùng tuôn chảy.
Bụi vàng mịt mù, gió thê lương hiu hắt,
Đường mây quanh co, đoàn quân leo lên Kiếm Các.
Dưới chân Nga Mi, người đi lại thưa thớt,
Cờ xí mất vẻ rực rỡ, ánh mặt trời cũng nhạt nhòa.
Sông Thục xanh biếc, núi Thục xanh ngời,
Thánh chủ sớm sớm chiều chiều mang nặng mối tình.
Ở hành cung nhìn trăng, càng thấy sắc trăng đau lòng,
Trong đêm mưa nghe tiếng chuông, càng thêm đứt ruột.
Thế cuộc xoay vần, vua trở về ngự giá,
Đến nơi này lại bồi hồi, chẳng nỡ rời đi.
Dưới sườn Mã Ngôi, trong lớp bùn đất,
Chẳng thấy dung nhan ngọc ngà, chỉ còn nơi nàng bỏ mạng.
Vua tôi nhìn nhau, áo ai cũng thấm lệ
Ngoảnh về phía Đông nhìn cửa kinh thành, mặc ngựa tự tìm đường trở về.
Trở về rồi, ao vườn vẫn như xưa,
Hồ Thái Dịch vẫn còn hoa phù dung, cung Vị Ương vẫn còn hàng liễu.
Hoa phù dung tựa khuôn mặt nàng, liễu xanh tựa đôi mày,
Đối cảnh ấy, làm sao có thể không rơi lệ?
Ngày xuân gió thổi, hoa đào hoa mận nở,
Thu sang mưa rơi, lá ngô đồng lần lượt lìa cành.
Tây Cung, Nam Nội cỏ thu mọc đầy,
Lá rụng đỏ kín bậc thềm, chẳng ai quét dọn.
Con em Lê Viên nay tóc đã điểm bạc,
Các nữ quan nơi Tiêu Phòng cũng đã già nua.
Chiều xuống, đom đóm bay trong điện, nỗi nhớ lặng lẽ dâng lên,
Một ngọn đèn cô độc cháy cạn, vẫn chẳng thể nào ngủ được.
Tiếng chuông tiếng trống chậm chạp kéo dài đêm trường,
Dải Ngân Hà sáng vằng vặc, trời sắp hửng sáng.
Mái ngói uyên ương lạnh buốt, sương phủ nặng nề,
Chăn phỉ thúy giá lạnh, còn ai cùng người chung gối?
Xa xôi thay cảnh sống chết chia lìa đã bao năm,
Hồn phách nàng chưa từng một lần trở về trong giấc mộng.
Có đạo sĩ Lâm Cùng, khách từ Hồng Đô đến,
Có thể dùng lòng thành tinh khiết mà chiêu gọi hồn phách.
Cảm động trước nỗi nhớ day dứt của quân vương,
Bèn sai phương sĩ tận tâm tìm kiếm nàng.
Cưỡi mây, ngự khí, đi nhanh như điện chớp,
Lên trời xuống đất, tìm kiếm khắp nơi.
Trên cùng tìm đến tận trời xanh, dưới lại xuống tận Hoàng Tuyền,
Hai nơi mịt mờ, đều chẳng thấy bóng nàng.
Bỗng nghe nói ngoài biển có một ngọn tiên sơn,
Ngọn núi ấy nằm giữa cõi hư vô mờ ảo.
Lầu các lung linh giữa những tầng mây ngũ sắc,
Trong đó có biết bao tiên nữ dáng vẻ thanh tao.
Giữa các nàng có một người tên là Thái Chân,
Da trắng như tuyết, dung nhan tựa hoa, dáng vẻ thanh lệ tuyệt trần.
Đến cửa phía Tây của cung điện vàng, gõ cửa ngọc,
Nhờ truyền lời qua Tiểu Ngọc để báo cho Song Thành.
Nghe nói sứ giả của thiên tử nhà Hán đến,
Trong màn trướng chín hoa, giấc mộng hồn nàng chợt kinh động.
Nàng vội khoác áo, đẩy gối đứng dậy, bồi hồi đi lại,
Rèm châu, bình phong bạc lần lượt mở ra.
Mái tóc mây còn lệch nửa bên, vừa tỉnh khỏi giấc ngủ,
Mũ hoa chưa chỉnh tề, nàng đã bước xuống điện.
Gió thổi tà áo tiên bay phấp phới,
Tựa như vẫn đang múa khúc Nghê Thường Vũ Y.
Dung nhan ngọc ngà cô tịch, nước mắt tuôn dài,
Như một cành lê đẫm nước mưa xuân.
Nàng chan chứa tình cảm, ngưng mắt nhìn, cảm tạ quân vương,
Một lần chia biệt, dung nhan và âm thanh nay đã đôi nơi mờ mịt.
Trong điện Chiêu Dương, ân ái đã dứt,
Nơi cung Bồng Lai, ngày tháng dài vô tận.
Ngoảnh đầu nhìn xuống cõi nhân gian,
Chẳng còn thấy Trường An, chỉ thấy bụi mờ khói phủ.
Chỉ đem những vật xưa gửi gắm mối tình sâu nặng,
Trao đi hộp vàng khảm ngọc và chiếc trâm vàng làm tín vật.
Trâm giữ lại một nửa, hộp giữ lại một phần,
Bẻ đôi trâm vàng, chia hộp khảm làm hai.
Chỉ mong lòng hai người bền chắc như vàng ngọc,
Trên trời hay dưới thế gian, rồi sẽ có ngày tương phùng.
Trước lúc chia tay, nàng ân cần gửi lại lời nhắn,
Trong lời thề ấy, chỉ hai trái tim cùng biết.
Đêm mồng Bảy tháng Bảy tại điện Trường Sinh,
Giữa đêm khuya, khi không có một ai, hai người từng thầm thì với nhau:
Ở trên trời nguyện làm chim liền cánh,
Dưới đất nguyện làm cây liền cành.
Trời đất có dài lâu rồi cũng có ngày tận,
Chỉ riêng mối hận này miên miên, chẳng bao giờ dứt.

Nguồn: shenyuncollections.com