Đạo làm cha của Chu Văn Vương

Trong nền văn hóa Thần truyền Trung Hoa, từ xưa đến nay “cha” chưa bao giờ chỉ là một chức phận. Cha là gốc rễ của gia đình, đồng thời cũng là cội nguồn của đức hạnh.

Đạo làm cha

Đạo làm cha đã ăn sâu xa vào những kinh điển cổ xưa nhất của Trung Hoa.

Quẻ Gia Nhân trong Kinh Dịch viết: “Cha ra cha, con ra con... thì gia đạo mới ngay chính, gia đạo ngay chính thì thiên hạ mới an định”. Điều đó có nghĩa là khi người cha làm tròn bổn phận của mình, gia đình mới giữ được nền nếp, gia đình có nền nếp thì xã hội và thiên hạ mới có thể ổn định.

Sách Lễ Ký Thiên Đại Học lại viết: “Muốn chỉnh đốn gia đình mình, trước hết phải tu dưỡng bản thân”. Nghĩa là người cha muốn làm chủ được gia đình tốt đẹp thì trước tiên phải rèn luyện đạo đức và phẩm hạnh của chính mình.

Sách Hiếu Kinh cũng nói: “Đạo cha con là lẽ tự nhiên của trời đất”. Khổng Tử cho rằng mối quan hệ luân lý giữa cha và con không phải là một sự thỏa thuận do con người chế đặt, mà là trật tự tự nhiên được trời đất ban cho.

Sách Bạch Hổ Thông Nghĩa giải thích: "Phụ giả, củ dã, dĩ pháp độ giáo tử dã." Nghĩa là, người cha là khuôn mẫu của gia đình, lấy đức hạnh và phép tắc để dạy dỗ con cái.

Đạo làm cha đã xuyên suốt dòng chảy tinh thần của nền văn minh Trung Hoa suốt 5000 năm lịch sử. Và nếu muốn tìm về hình mẫu tiêu biểu của đạo làm cha trong nền văn minh Thần truyền ấy, chúng ta cần quay ngược thời gian hơn 3000 năm trước, đến với người cha được Khổng Tử ca ngợi là bậc “chí đức”: Chu Văn Vương.

Chu Văn Vương Cơ Xương

Vào thế kỷ XI trước Công nguyên, trên vùng đất Chu Nguyên có một vị chư hầu tên là Cơ Xương, về sau được hậu thế tôn xưng là Chu Văn Vương.

Ông là thủ lĩnh của vùng Tây Kỳ vào cuối triều Thương. Tuy lãnh địa không lớn, binh lực không mạnh, nhưng lại được người trong thiên hạ xem là hiện thân của đức hạnh. Ngay cả Thương Trụ Vương cũng vì e ngại thanh danh và uy vọng của Văn Vương mà giam cầm ông tại Dũ Lý suốt bảy năm trời.

Nhưng điều bài viết này muốn kể không phải việc ông đã trị quốc như thế nào, cũng không phải là chuyện ông diễn giải Chu Dịch trong những năm tháng lao tù ra sao.
Điều chúng ta muốn nói đến là hình ảnh của ông với tư cách một người cha.

Cha đức hạnh, con hiền tài

Chu Văn Vương có mười người con trai.

Người con cả là Bá Ấp Khảo nổi tiếng nhân từ và hiếu thuận, người con thứ hai là Cơ Phát, sau này trở thành Chu Vũ Vương, vị vua sáng lập ra nhà Chu, người con thứ tư là Cơ Đán, tức Chu Công, là người chế định lễ nhạc và đặt nền móng cho hệ thống lễ nghi, đạo đức của nền văn minh Trung Hoa sau này. Những người con khác cũng đều có thành tựu riêng.

Người đời sau từng hỏi: Vì sao gia đình của Chu Văn Vương lại có thể sinh ra nhiều bậc hiền đức đến vậy?

Câu trả lời không nằm ở người con, mà nằm ở người cha.

Trong Kinh Thi thiên Đại Nhã, bài Tư Tề, khi ca ngợi gia đình Văn Vương, có câu ca ngợi gia đình Vân Vương:
"Hình vu quả thê, chí vu huynh đệ, dĩ ngự vu gia bang”. Ý nói rằng, ông trước hết dùng chính đạo để đối đãi với người bạn đời của mình, rồi mở rộng đến anh em, sau đó mới đến việc cai quản quốc gia.

Nói cách khác, gốc rễ của việc an bang trị quốc bắt đầu từ chính gia đình.
Thân giáo vi tiên
(trước tiên lấy mình làm gương)

Văn Vương dạy con, chưa từng dùng lời lẽ gay gắt hay sắc mặt nghiêm khắc.

Trong sách Thượng Thư và Sử Ký có ghi chép rằng, ông luôn hết lòng phụng dưỡng cha mình là Vương Quý. Mỗi buổi sáng, ông đều đến thăm hỏi sức khỏe, quan tâm đến việc ăn uống và sinh hoạt của cha. Khi cha không được khỏe, nét mặt ông hiện rõ vẻ lo âu, chỉ khi biết cha bình an, ông mới an lòng mỉm cười.

Trong quá trình lớn lên các con của ông đã chứng kiến một người cha như thế.
Trẻ nhỏ có thể không nhớ những đạo lý lớn lao mà người cha từng nói, nhưng chúng sẽ mãi ghi nhớ cha đã đối đãi với bậc trưởng bối như thế nào, đối đãi với vợ ra sao và đối đãi với bách tính như thế nào.

Thế nên trưởng tử Bá Ấp Khảo đã kế thừa lòng hiếu thảo của cha, thứ tử Cơ Phát kế thừa lòng nhân hậu, người con thứ tư là Cơ Đán kế thừa lễ đức của cha.

Người cha là cuốn sách đầu tiên trong đời mà một đứa trẻ được đọc, cũng là cuốn sách mà nó sẽ đọc đi đọc lại suốt cả cuộc đời.

Văn Vương đại nhẫn

Khoảnh khắc cảm động nhất trong cuộc đời Văn Vương diễn ra trong bảy năm ông bị Thương Trụ Vương giam cầm.

Đó là một quãng thời gian tuyệt vọng. Theo ghi chép trong Sử Ký, để thăm dò ông, Trụ Vương đã giết người con trưởng của ông là Bá Ấp Khảo, rồi đem thịt nấu canh mang vào ngục. Văn Vương biết rõ sự thật, nhưng vẫn nuốt nước mắt ăn hết, tất cả chỉ để bảo đảm an nguy cho những người con còn lại và bá tánh Tây Kỳ.

Nỗi đau ấy, người thường khó lòng tưởng tượng nổi.

Thế nhưng, Văn Vương không dùng lòng thù hận để giáo dục con cái. Trong ngục tù, ông chuyên tâm suy diễn Chu Dịch, phát triển Bát Quái thành 64 quẻ, để lại cho hậu thế một bộ kinh điển thâm sâu về đạo lý của trời đất.

Ông dùng chính hành động của mình để nói với các con rằng sức mạnh chân chính không nằm ở sự báo thù, mà là dù ở nơi sâu thẳm nhất của bóng tối vẫn giữ được lòng hướng về Thiên Đạo.

Bảy năm sau, Văn Vương được thả ra. Con trai ông là Cơ Phát kế thừa chí hướng của cha, cuối cùng lập nên nhà Chu, một triều đại kéo dài hơn 800 năm, đồng thời cũng mở ra nền văn minh lễ nhạc huy hoàng của Trung Hoa.

Nguồn: shenyuncollections.com